Farg‘ona viloyati — 3D relyef

Farg‘ona viloyati relyefi (DEM) va 19 ta tuman/shahar chegarasini ko‘rsatadigan interaktiv 3D xarita. Brauzerda, telefonda ham ochiladi.

Ochish: https://hayitali4455.github.io/fargona-3d/

• Past joylar yashil, baland joylar qizil rangda (346–2417 m).
• Tuman nomlari doim ko‘rinib turadi. Tumanni bosganda uning maydoni va balandlik ko‘rsatkichlari chiqadi.
• Istalgan nuqtani bosganda o‘sha joyning balandligi ko‘rsatiladi (DEM 50 m to‘ridan; vodiyda xato odatda 1 m dan kam, tog‘larda bir necha metr).
• Suv oqimi yo‘llari: relyef bo‘yicha suv oqishi mumkin bo‘lgan yo‘llar suv ko‘rinishida chiziladi: kengligi havza maydoniga bog‘liq (taxminan 2.5·√havza m, 4–180 m), to‘lqinlar oqim yo‘nalishida harakatlanadi (“Oqim animatsiyasi” bilan o‘chiriladi). Polzunok bilan ko‘rsatiladigan eng kichik havza maydoni tanlanadi (1–500 km², boshlang‘ich 25 km²). Oqim ustiga bosilsa, uning tartibi va havza maydoni chiqadi.
• Yog‘ingarchilik (“Yog‘in” tugmasi): tumanlar tanlangan davrdagi (7 kun, 30 kun, joriy yil, 12 oy) yog‘in miqdori bo‘yicha bo‘yaladi; tuman kartasida oxirgi 12 oy ko‘p yillik o‘rtacha bilan va 2017-yildan beri yillik jamlar ko‘rsatiladi. Ma’lumot har kuni avtomatik yangilanadi.
• Tuproq (“Tuproq” tugmasi): SoilGrids 2.0 bo‘yicha tuproq turi (WRB) yoki mexanik tarkib (USDA); bosilgan nuqtada loy/qum/chang, pH va organik uglerod (0–30 sm).
• Yer qoplami (“Yer qoplami” tugmasi): ESA WorldCover 2021 (10 m) sinflari — ekin maydoni, qurilish, daraxtzor, o‘tloq, ochiq yer, suv; tuman kartasida ulush va km².
• 3D binolar (“Binolar” tugmasi): OpenStreetMap dagi 202 ming bino (F4Map va streets.gl ham shu OSM binolarini ko‘rsatadi); ~12 km dan yaqinlashganda yuklanadi.
• Bitta tumanni ochadigan havola: …/fargona-3d/#t=<SOATO kodi>, masalan #t=1730226 (So‘x tumani).

Boshqaruv

	Kompyuter	Telefon
Aylantirish	chap tugma bilan sudrash	bir barmoq
Surish	o‘ng tugma yoki Shift + sudrash	ikki barmoq
Yaqinlashtirish	g‘ildirak, ikki marta bosish	ikki barmoqni yoyish, ikki marta bosish
Tuman va nuqta balandligi	bosish	bosish

Yog‘ingarchilik ma’lumoti

• Manba: Open-Meteo — ECMWF IFS (9 km) tarixiy ma’lumoti, CC BY 4.0. Bu o‘lchov stansiyasi emas, model baholari; har tuman uchun tuman ichidagi bitta nuqta (rain/nuqtalar.json) olinadi. Quruq vodiyda model yillik yog‘inni stansiya o‘lchovlaridan ancha ko‘p ko‘rsatishi mumkin (masalan, Farg‘ona shahri uchun ~300 mm), shuning uchun raqamlarni tumanlar, oylar va yillar orasidagi nisbiy farqlarni ko‘rish uchun ishlating.
• Davr: 2017-01-01 dan (IFS arxivi shu kundan) kechagi kungacha, kunlik yig‘indi (yomg‘ir + qor suvi), rain/yogin.json (0.1 mm butun sonlarda).
• Soatlik: rain/soatlik/<yil>.json: o‘sha nuqtalarda soatlik yog‘in (0.1 mm, Toshkent vaqti). “HH:00” qiymati oldingi bir soat yig‘indisi (Open-Meteo qoidasi), shuning uchun kun yig‘indisi 00:00…23:00 qiymatlariga teng. Ketma-ket nollar manfiy son bilan qisqartirilgan (-k = k ta nol soat). Portalda tuman kartasining “Soatlik” yorlig‘ida ko‘rinadi; oraliqdagi eng kuchli soatlik jala (mm/soat) ham hisoblanadi. Fayli yo‘q yil rain_update.py ning oddiy ishga tushirilishida o‘zi yuklanadi.
• Yangilanish: GitHub Actions (.github/workflows/yogin.yml) har kuni 06:30 (Toshkent) da rain_update.py ni ishga tushiradi: oxirgi 45 kun arxivdan qayta olinadi, arxivda hali yo‘q kunlar operativ modeldan to‘ldiriladi va keyinroq almashtiriladi. Qo‘lda ishga tushirish: GitHub → Actions → “Yog'in ma'lumotini yangilash” → Run workflow.

Tuproq, yer qoplami va binolar

• Tuproq: ISRIC SoilGrids 2.0, 250 m, CC BY 4.0 (layers_build.py). 0–30 sm uchun 0–5/5–15/15–30 sm qatlamlar qalinlik bo‘yicha o‘rtacha. Global model: Farg‘ona uchun umumlashtirilgan (WRB da asosan Cambisols, mexanik tarkibda soz-qumoq va qumoq), mahalliy tuproq xaritasi o‘rnini bosmaydi.
• Yer qoplami: ESA WorldCover 2021 v200, 10 m, CC BY 4.0 — portalda 40 m setkada (eng ko‘p uchragan sinf), statistika shu setkada.
• Binolar: © OpenStreetMap hissadorlari, ODbL (bino_build.py, Geofabrik 2026-10-21). Balandlik: height → building:levels × 3 m → bino turi bo‘yicha standart (oddiy uy 4 m, ko‘p qavatli 15 m, maktab 10 m …); OSM da balandlik/qavat atigi ~1 400 binoda bor, qolganlari taxminiy.

Suv oqimi yo‘llari qanday hisoblangan

• DEM: viloyat DEM i (4 m) 20 m qadamli setkaga o‘rtacha qiymat bilan o‘tkazilgan. Viloyatdan tashqarida (janubdagi tog‘ havzalari, 39.3°N gacha) Copernicus GLO-30 (~60 m) qo‘shilgan; ikki DEM chegara bo‘yida mos keladi (farq medianasi +0.5 m).
• Hisob: ArcGIS Pro 3.5 Spatial Analyst — Derive Continuous Flow (D8, chuqurliklar to‘ldirilmaydi, oqim eng past chiqish orqali davom etadi), oqim boshlanishi ≥ 1 km² havza, Stream Order (Strahler), Stream to Feature.
• Tekshiruv: OSM daryolarining 86% i modeldagi oqim yo‘lidan 150 m ichida (Isfayramsoy, Shohimardonsoy 100%, So‘x 85%).
• Cheklovlar:
  • Bu relyef bo‘yicha ehtimoliy yo‘llar. Vodiyda suv asosan kanal va zovurlar orqali boshqariladi, ular hisobga olinmagan; tekis sug‘oriladigan yerlarda chiziqlar haqiqiy suv yo‘liga to‘g‘ri kelmasligi mumkin.
  • Sirdaryo havzasi asosan hisob hududidan tashqarida, uning havza maydoni ancha kam ko‘rsatiladi.
  • Shohimardon anklavida viloyat DEM i yo‘q (38.5 km²), portalda u yer chizilmagan.

Copernicus GLO-30: © DLR e.V. 2010–2014 va © Airbus Defence and Space GmbH 2014–2018, Yevropa Ittifoqi va ESA ning COPERNICUS dasturi doirasida taqdim etilgan.

Qayta yig‘ish

Manba ma’lumotlar (repoda yo‘q): Farg`ona.tif (DEM, EPSG:3857, 4 m) va tuman.shp.

python build.py --ochiq     # index.html (sayt): 50 m relyef to‘ri, chegaralar, nomlar; 4 m bo‘laklar va lokal qatlamlarsiz
python build.py --out lokal.html   # lokal to‘liq nusxa (4 m bo‘laklar, lokal qatlamlar), repoga qo‘yilmaydi

# suv oqimi (hydro/, repoga qo‘yilmagan): DEM tayyorlash, ArcGIS hisobi, chiziqlarni boyitish
python hydro_prep.py && python hydro_prep_ext.py
"C:\Program Files\ArcGIS\Pro\bin\Python\envs\arcgispro-py3\python.exe" hydro_arc.py
python hydro_post.py     # keyin build.py ni qayta ishga tushiring

# ixtiyoriy: bosilgan nuqtada asl 4 m piksel qiymati (dem4m/ ~250 MB, bu repoga qo‘yilmagan)
python make_tiles.py && python build.py

Kerakli Python paketlari: rasterio, geopandas, shapely, scipy, pyproj. Sahifa three.js r128 dan foydalanadi (vendor/, MIT litsenziyasi).