SISoil ซิสซอยล์ — ฐานข้อมูลดินของประเทศไทย

พัฒนาโดย วิทยาลัยบูรณาการศาสตร์ (School of Integrated Science, SIS) มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

ระบบรวบรวมข้อมูลดินจากแหล่งข้อมูลเปิดของประเทศไทยไว้บนแผนที่เดียว ตรวจหาข้อมูลใหม่อัตโนมัติทุกเดือน ทำความสะอาดข้อมูลอย่างโปร่งใส แสดงเฉพาะข้อมูลที่มั่นใจตำแหน่ง และมีฟังก์ชันตรวจดินจากพิกัดสำหรับผู้ใช้ทั่วไป

ข้อมูลดิน (เรียงจากเชื่อถือได้มากไปน้อย)

แหล่ง	ข้อมูล	สัญญาอนุญาต
ISRIC – WoSIS	soil profile แยกชั้นความลึก ผลแล็บ (pH, OC, N, เนื้อดิน, CEC, BD)	CC BY / CC0 / PD ต่อชุดข้อมูล
กรมพัฒนาที่ดิน – การตรวจวิเคราะห์ดิน (osd01)	ผลวิเคราะห์ดินจากห้องแล็บเป็นตัวเลข (pH, EC, OM, P, K)	CC BY
กรมพัฒนาที่ดิน – Soil Survey Public	จุดสำรวจภาคสนาม (ระดับ pH/OM/P/K, เนื้อดิน)	ไม่ระบุ © LDD
กรมพัฒนาที่ดิน – บัตรดินดี (osd02)	ผลตรวจดินของเกษตรกร สรุประดับตำบล	CC BY
SoilGrids, OpenLandMap, FAO GSOCmap	แผนที่ดินโลก (ค่าประมาณจากแบบจำลอง)	CC BY / CC BY-SA

ชั้นพื้นที่

แหล่ง	ข้อมูล	สัญญาอนุญาต
OCHA / กรมแผนที่ทหาร (COD-AB)	ขอบเขตจังหวัด อำเภอ ตำบล — ใช้ตรวจพิกัดด้วย	CC BY-IGO
Esri / Impact Observatory	การใช้ที่ดิน Sentinel-2 10 m รายปี	CC BY 4.0
กรมพัฒนาที่ดิน – ชุดดิน กลุ่มชุดดิน การใช้ที่ดิน	ให้เฉพาะลิงก์ (สัญญาอนุญาตห้ามดัดแปลง)	CC BY-NC-ND

รายชื่อแหล่งทั้งหมด (รวมที่กำลังจะเพิ่ม) อยู่ที่ docs/sources.md และหน้า แหล่งข้อมูล บนเว็บไซต์

• 🌐 เว็บไซต์: https://navavit.github.io/sisoil/ มีทั้งภาษาไทยและอังกฤษ (?lang=en) ประกอบด้วยแผนที่ชั้นข้อมูลดิน แผนที่ดิน ขอบเขตปกครอง การใช้ที่ดิน และการตรวจดินจากพิกัด
• 🔄 อัปเดต: GitHub Actions รันวันที่ 1 ของทุกเดือน และเปิด Issue แจ้งเตือนเมื่อพบข้อมูลใหม่

การไหลของข้อมูล

flowchart LR
    SRC[("แหล่งข้อมูลเปิด<br/>LDD · ISRIC · FAO · OCHA")] -->|"ตรวจก่อนดึง<br/>(จำนวน · ETag · metadata)"| CHK{เปลี่ยน?}
    CHK -->|ไม่| SKIP[ข้าม]
    CHK -->|ใช่| GET["ดึงเฉพาะส่วนที่เปลี่ยน"]
    GET --> CLEAN["ทำความสะอาด<br/>(6 ขั้น ด้านล่าง)"]
    CLEAN --> DIFF["เทียบรอบก่อน"]
    SKIP --> DIFF
    DIFF --> DATA[("data/")]
    DIFF -->|มีของใหม่| ISSUE[GitHub Issue]
    DATA --> WEB["GitHub Pages"]

ขั้นตอนทำความสะอาดข้อมูล

flowchart TD
    RAW[ข้อมูลดิบจากต้นทาง<br/>LDD · ISRIC · GEE] --> N["1 ปรับรูปแบบ<br/>วันที่ พ.ศ. → ISO · ตัวเลข · ตัด HTML · รหัสอักษรไทย"]
    N --> C["2 แก้/เติมพิกัด เฉพาะที่พิสูจน์ได้<br/>แปลง UTM → WGS84 · เลือกโซนที่ตกในจังหวัดที่ระบุ · เก็บค่าเดิม"]
    C --> A["3 ตรวจกับขอบเขต humdata<br/>หาตำบลที่พิกัดตกจริง (adm_tambon)<br/>ผิดจังหวัด · ผิดอำเภอ · ตกทะเล"]
    A --> D["4 ตรวจซ้ำ<br/>พิกัดซ้ำ ทั้งในแหล่งเดียวกันและข้ามแหล่ง<br/>profile ซ้ำข้ามชุดข้อมูล · หลายตัวอย่างในพิกัดเดียว"]
    D --> V["5 ตรวจค่า<br/>ช่วงค่าที่เป็นไปได้ · ค่าไม่ใช่ตัวเลข · วันที่ผิดปกติ"]
    V --> Q["6 ติดธงคุณภาพ qa_flags<br/>(ไม่ลบ ไม่แก้ค่าต้นฉบับ)"]
    Q --> ALL[("ข้อมูลทั้งหมด + ธง<br/>data/ (หลังบ้าน)")]
    Q --> WEB{"มั่นใจตำแหน่ง?<br/>(HIDE_ON_MAP)"}
    WEB -- "ใช่" --> SITE[แสดงบนเว็บ<br/>ชื่อพื้นที่จาก humdata]
    WEB -- "ไม่" --> ALL

• แผนภาพฉบับเต็มและ ER diagram: docs/architecture.md
• วิธีทำความสะอาดข้อมูล (ทุกขั้นตอน พร้อมตัวเลขจากข้อมูลจริง): docs/data-cleaning.md

โครงสร้างโฟลเดอร์

.
├── .github/workflows/
│   ├── update-data.yml        # ตรวจข้อมูลใหม่ทุกแหล่งรายเดือน → commit → Issue → deploy
│   └── pages.yml              # สร้างไฟล์สำหรับเว็บ (build_web.py) แล้ว deploy ขึ้น GitHub Pages
├── scripts/
│   ├── fetch_ldd.py           # จุดสำรวจภาคสนาม LDD
│   ├── fetch_osd.py           # ผลวิเคราะห์ดินจากห้องแล็บ LDD
│   ├── fetch_wosis.py         # soil profile จาก ISRIC WoSIS
│   ├── fetch_dindee.py        # บัตรดินดี LDD
│   ├── sample_gee.py          # สุ่มค่าแผนที่ดินโลกจาก Google Earth Engine ที่จุดข้อมูล
│   ├── admin.py               # ขอบเขตปกครอง humdata: หาตำบลจากพิกัด, จับคู่ชื่อพื้นที่, ตรวจพิกัดซ้ำ
│   ├── build_boundaries.py    # ย่อขอบเขตจังหวัด/อำเภอ/ตำบลจาก COD-AB
│   ├── build_rasters.py       # ส่งออกแผนที่ดินจาก GEE เป็นภาพทั้งประเทศ (จัดชั้นด้วย site/scales.js)
│   ├── build_web.py           # แบ่งข้อมูลเป็นกริด 0.5° + ชื่อพื้นที่ + บัตรดินดีตามรหัส humdata
│   ├── check_static_sources.py # ตรวจฉบับใหม่ของแหล่งอ้างอิงจาก metadata
│   └── check_landuse.py       # ตรวจปีสำรวจการใช้ที่ดิน LDD รายจังหวัด (metadata เท่านั้น)
├── data/                      # ข้อมูลที่ระบบสร้าง (อย่าแก้ด้วยมือ)
│   ├── ldd/  osd/  wosis/  dindee/  gee/   # ข้อมูลแต่ละแหล่ง พร้อม meta.json / changelog.json / state.json
│   ├── ref/
│   │   ├── boundaries/        # ขอบเขตปกครอง humdata (ย่อรูป) ใช้ทั้งบนเว็บและตรวจพิกัด
│   │   ├── rasters/           # ภาพแผนที่ดิน OpenLandMap / FAO GSOCmap
│   │   ├── sources_state.json # รุ่นล่าสุดของแหล่งอ้างอิง
│   │   └── landuse_state.json # ปีสำรวจการใช้ที่ดิน LDD ของแต่ละจังหวัด
│   └── web/                   # (ไม่ commit) สร้างตอน deploy
├── site/                      # เว็บไซต์สองภาษา (Leaflet)
│   ├── app.js  areas.js  check.js   # ชั้นข้อมูลดิน · ชั้นพื้นที่และแผนที่ดิน · ตรวจดินจากพิกัด
│   ├── scales.js              # ช่วงชั้นและชุดสีของทุกค่า ใช้ร่วมกันทั้งระบบ
│   └── i18n.js  sources.js    # ข้อความไทย/อังกฤษ · รายชื่อแหล่งข้อมูล
└── docs/
    ├── architecture.md        # แผนภาพระบบ
    ├── data-cleaning.md       # วิธีทำความสะอาดข้อมูล
    └── sources.md             # รายชื่อแหล่งข้อมูลดินแบบเปิด

หลักการทำงาน

• ตรวจก่อนดึง — ดูจำนวนจุด, ETag หรือ metadata ที่ต้นทางก่อน ดึงเฉพาะส่วนที่เปลี่ยน ไม่ให้เซิร์ฟเวอร์ต้นทางรับภาระหนัก
• ไม่แก้ค่าต้นฉบับ — ข้อมูลที่ผิดปกติถูกติดธงคุณภาพ (qa_flags) แทนการลบหรือแก้ และบันทึกการเปลี่ยนแปลงทุกรอบ
• ขอบเขตปกครองชุดเดียว — ทุกชั้นใช้ขอบเขตจังหวัด/อำเภอ/ตำบลของ humdata (COD-AB) ทั้งตรวจว่าพิกัดอยู่ในพื้นที่ที่ระบุ และเป็นชื่อพื้นที่ที่แสดงบนเว็บ ไม่ใช้ชื่อหรือขอบเขตจากแต่ละแหล่ง
• แสดงเฉพาะที่มั่นใจ — ข้อมูลที่พิกัดซ้ำ ผิดจังหวัด ตกทะเล หรือไม่ระบุสถานที่ ไม่ขึ้นเว็บ แต่ยังเก็บไว้หลังบ้านพร้อมธง
• เรียงตามความน่าเชื่อถือ — WoSIS → ผลวิเคราะห์จากห้องแล็บ → จุดสำรวจภาคสนาม และแยกชนิดข้อมูลชัดเจน (ค่าวัด / ค่าระดับ / ค่าประมาณจากแบบจำลอง)
• ช่วงชั้นและสีเดียวกันทั้งระบบ — เกณฑ์ของ LDD (pH 11 ระดับ, ความอุดมสมบูรณ์ 3 ระดับ) และชุดสี ColorBrewer ใช้ร่วมกันทั้งจุด แผนที่ดิน และคำอธิบายสี
• ตรวจดินจากพิกัด — ค่าวัดจริงที่อยู่ใกล้ (โหลดเฉพาะบริเวณ), ค่าประมาณ SoilGrids ที่จุดนั้น และบัตรดินดีของตำบล (humdata) ทำงานในเบราว์เซอร์ทั้งหมด ไม่มีเซิร์ฟเวอร์ของตัวเอง
• เคารพสัญญาอนุญาต — เผยแพร่เฉพาะข้อมูลที่อนุญาตให้เผยแพร่ต่อ ชุดที่ห้ามดัดแปลง (ND) ให้เฉพาะลิงก์ และเฝ้าดูฉบับใหม่จาก metadata
• ติดตามรอบสำรวจการใช้ที่ดิน — LDD สำรวจหมุนเวียนปีละ ~12–16 จังหวัด และเว็บต้นทางมีเฉพาะฉบับล่าสุด ระบบบันทึกปีสำรวจของแต่ละจังหวัดและแจ้งเมื่อมีฉบับใหม่
• ไม่มีค่าใช้จ่าย — ใช้เฉพาะบริการฟรีและข้อมูลเปิด (GitHub Pages/Actions สำหรับ repo สาธารณะ, Earth Engine แบบไม่เชิงพาณิชย์)

ข้อควรทราบ

• ข้อมูลเป็นสิทธิ์ของหน่วยงานต้นทาง (กรมพัฒนาที่ดิน, ISRIC, FAO, OCHA/กรมแผนที่ทหาร, Esri/Impact Observatory) repo นี้เป็นสำเนาเพื่อการศึกษาและวิเคราะห์
• ความหมายของวันที่ต่างกันตามแหล่ง (ปีสำรวจ, วันที่ส่งผลวิเคราะห์, วันที่สำรวจภาคสนาม) ดูคำอธิบายบนเว็บไซต์หัวข้อ "วันที่และความใหม่ของข้อมูล"
• จุดสำรวจภาคสนามของ LDD เป็น ค่าระดับ (เช่น "กรดจัด", "ต่ำ") ไม่ใช่ตัวเลข พิกัดบางส่วนแปลงจาก UTM โดยเลือกโซนที่ทำให้จุดตกในจังหวัดที่ระบุ (ตามขอบเขต humdata) สมมติ datum WGS84 ถ้าต้นทางใช้ Indian 1975 อาจคลาดเคลื่อน 300–400 ม.
• แผนที่ดินโลก (SoilGrids, OpenLandMap, FAO) เป็นค่าประมาณจากแบบจำลอง ไม่ใช่ค่าวัด